سيـاهپـوشي در عزا و غيرعزا / احمد رضوي

مقدمّه:

جوامع انساني از گروههاي مختلفي كه ممكن است در پذيرش مذهب، آداب و رسوم مشترك باشند، تشكيل شده است. آداب و رسوم هر جامعهاي با جامعة ديگر متفاوت خواهد بود. گاه آداب و رسوم برخاسته از معارف ديني است كه در اين صورت وِجة مذهبي پيدا ميكند و گاه برگرفته از تعلّقات قومي و قبيلهاي است كه ممكن است با آموزههاي ديني مطابقت داشته باشد يا نداشته باشد. يكي از آداب و رسومي كه در هر جامعه به گونهاي انجام ميشود، مراسم برگزاري عزاداري براي كساني است كه از دنيا رفتهاند. گروهي از مردم هندوستان لباس سفيد را براي مراسم عزاداري انتخاب كردهاند و برخي از مسلمانان لباس سياه را به هنگام عزاداري ميپوشند. برخي با اهداف خاصي سؤالاتي در زمينة سياهپوشي مطرح كردهاند كه در اين نوشتار در پي پاسخ به اين گونه سؤالات هستيم. اميد است مورد توجه پژوهشگران قرار گيرد.

سؤال: آيا پوشیدن لباس سیاه و یا مطلقاً سیاهپوش کردن در و ديوار مسجد و تكايا در عزاداری درست است؟ زیرا در روایات از پوشش لباس سیاه نهی شده است

جواب: پوشيدن لباس سياه شعار اهل مصيبت و علامت سوگواري و عزا است و پوشيدن آن در عزاي امام حسين ـ عليهالسلام ـ و ساير معصومين ـ عليهمالسلام ـ تعظيم شعاير و اعلان برائت از دشمنان پيامبر اسلام ـ صلّيالله عليه وآله ـ و تجليل از ايثار، فداكاري، شهادت در راه خدا و ديگر مفاهيم ارزشمند است.

بهطور يقين پوشيدن لباس سياه و سياهپوش كردن در و ديوار خانه و حسينيهها، تكايا و مجالس ـ كه متضمّن درسهاي بسيار آموزنده و موجب رشد افكار و اهداف و تبلور شعور مذهبي و انساني است ـ همه ارزشمند و سبب اِحيا و گسترش امور مذهبي و تحكيم علايق و روابط با خاندان رسالت است.[1]

فُقهاي شيعه پوشيدن لباس سياه را جهت عزاداري يك فضيلت ميدانند. پس از شهادت امام حسين ـ عليهالسلام ـ و ياران آن حضرت، كسي از زنان بنيهاشم و طايفه قريش نبود مگر آنكه براي امام حسين ـ عليهالسلام ـ لباس سياه پوشيده بود.[2]

فقط در دوران حاكميت بنيعباس از پوشيدن لباس سياه نهي شده است؛ زيرا لباس سياه به عنوان لباس رسمي آنان محسوب ميشده، پوشيدن لباس سياه به عنوان يكي از مصاديق تلبـُّس به لباس ظالمين و تشبـُّه به آنها مورد نهي قرار گرفته كه با نابودي آنان اين عنوان منتفي شده. امروزه سياهپوشي از ويژگيهاي مهم شيعيان است، شيعه در عزاداريها همانند ايام محرم و صفر نه تنها سياه ميپوشد، بلكه در و ديوار و كوي و برزن را نيز سياهپوش ميكند. لباس سياه، نشانة عشق و دوستي به ساحت مقدس امامان معصوم ـ عليهمالسلام ـ است و اعلام جانبداري از سرور آزادگان در جبهة ستيز حق عليه باطل كه سراسر تاريخ را فراگرفته است. شيعه با سياهپوشي خويش در عاشورا اعلام ميدارد كه در منطق وي، بي حسين، جامعه تاريك و جهان بيفروغ است.

گرچه ظاهر برخي روايت نشان ميدهد که پوشيدن لباس سياه کراهت دارد، ولي برخي روايات پوشيدن عبا و عمامه سياه را استثنا کرده است.[3]